Beyin Hasarı

Beyin Hasarı Nedenleri

Beyin hasarı son yıllarda fizik tedavi ve rehabilitasyon kliniklerinde sık karşılaşılan bir klinik tablodur. Travmatik beyin hasarı en başta trafik kazaları olmak üzere yüksekten düşme, iş kazaları, darp, ateşli silah yaralanmaları gibi nedenlerle meydana gelmektedir. Deprem gibi doğal, bina çökmesi gibi doğal olmayan felaketler de travmatik beyin hasarına yol açmaktadır. Fizik tedavi rehabilitasyon kliniklerindeki nörorehabilitasyon – robotik rehabilitasyon merkezlerinde akut yoğun bakım, beyin cerrahisi, nöroloji kliniklerindeki süreçleri sonrası hemen yoğun bir fizik tedavi programına alınmalıdır.

Beyin hasarı gençlerde ve özellikle 15-25 yaş arasında sıklığı en fazladır. Fizik tedavi kliniklerine başvurulara dayanılarak yapılan araştırmalarda yaşlara göre bakılacak olursa; 1 yaş altında kaza dışı travmalar, çocukluk yaş grubunda düşmeler, gençlerde spor yaralanmaları, erişkinlerde taşıt kazaları ve yaşlılarda düşmeler önde gelen kafa travması nedenleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Erkekler, kadınlardan daha fazla maruz kalmaktadır.

Travmatik beyin hasarı; kişinin beyin bilişsel ve fiziksel fonksiyonlarında bozulmalara yol açarak ağlıklı düşünme, algılama, konuşma, yutma bozuklukları ile el-kol bacak gibi organlarında felç gelişmesine sebep olabilir.

Beyin Hasarı Belirtileri

Travmatik beyin hasarının akut döneminde ölüm oranı oldukça yüksektir. Travmanın şiddetine göre baş ağrısı, bilinç kaybı, bulantı, motor ve bilişsel etkilenimler sık görülür. Bu hastalara acil müdahale ve sonrasında beyin cerrahisi ve nöroloji kliniklerince erken dönemde müdahale edilmelidir. Medikal durumu stabilleşen hasta hemen fizik tedavi rehabilitasyon kliniğine nakil edilmelidir. Bu durumda konu üzerine özelleşmiş nörorehabilitasyon – robotik rehabilitasyon merkezi olan fizik tedavi rehabilitasyon klinikleri en iyi seçim olacaktır.

Beyin hasarı hastalarında ilerleyen dönemlerde depresyon, duygusal ve davranışsal değişiklikler yaygın olarak görülmektedir. beyin hasarı hastalarında öğrenme, anlama, bellek, algılama, dikkat, sorun çözme, mantıklı düşünme, iletişim, hareket, günlük aktiviteler, kişisel bakım, sosyal davranışlar gibi günlük rutin aktiviteleri içeren fiziksel ve zihinsel fonksiyonlar etkilenmektedir. Kısmi veya tam felç, istemsiz kasılmalar – spastisite, denge ve koordinasyon bozukluğu – sık düşme, yutma güçlüğü kişiyi bağımlı hale getirebilir. Travmatik beyin hasarı sonucu kişilik değişiklikleri, saldırganlık, şiddet ve kontrol kaybı meydana gelebilir. Ortaya çıkan bulgular, yaralanmanın şiddeti, etkilenen beyin bölgesi, beyin dokusu dışında organ yaralanması ve kişilik özellikleri gibi birçok faktöre göre değişiklik göstermektedir.

Beyin travması sonrası koma süresinin uzaması, hastalığın daha kötü seyredeceğinin belirtisidir. Araştırmalar beyin hasarı sonrası nörolojik düzelmenin ilk 6 ay içinde en fazla olduğunu göstermiştir. Beyin hasarı sonrası iyileşme 2 yıla kadar hızlı bir şekilde devam eder. Bu süreçte kapsamlı fizik tedavi rehabilitasyon kazanımları maksimuma çıkartacaktır. Beyin hasarında iyileşme ilk 2 yıl hızlı olabilse de bu hastalarda her dönem iyileşme potansiyeli ortaya çıkabilir. Kalıcı bilişsel ve fiziksel bozuklukları olan kişilerde bile yeniden yetenekler geliştirilebilir. Bu nedenle beyin hasarı geçirmiş olan bir hastanın fizik tedavi uzmanı, nöroloji uzmanı, beyin cerrahisi uzmanı, psikiyatri uzmanından oluşan bir doktor ekibi tarafından sürekli takip edilmesi önemli ve anlamlı olacaktır. Nörorehabilitasyon – robotik rehabilitasyon hastanın iyileşmesine maksimum katkıyı sağlayacaktır.

Beyin Hasarı Tedavisi

Günümüzde devamlı gelişen ve artan cerrahi ve acil yardım yöntemleriyle travmatik beyin hasarına bağlı ölümler azalırken, hayatta kalma oranının artmasına bağlı olarak hastaların fizik tedavi rehabilitasyonu – (robotik rehabilitasyon – nörorehabilitasyon) ve hayat kalitesine yönelik çözümler ön plana çıkmaktadır. Travmatik beyin hasarında fizik tedavi rehabilitasyonun amacı, fonksiyonu iyileştirmek,felç varsa tedavi etmek, yürümeyi sağlamak, hastanın mümkün olan en yüksek seviyede bağımsızlığını sağlamak ve komplikasyonları (hastalığa bağlı oluşabilecek diğer sağlık problemlerini) önlemektir. Bulguların çeşitliliği tedavinin uzun süreli olmasına yol açmaktadır.

Travmatik beyin hasarında hastanın fizik tedavi rehabilitasyonu erken dönemde başlatılmalıdır. Hatta hasta komada iken başlatılan nörorehabilitasyon çalışmaları ilerleyen dönemlerde de devam eder ve bazen yıllarca sürebilir. Fizik tedavi ve rehabilitasyon programları, hastalarda mevcut bulgu ve fonksiyonel düzeylerine uygun olarak; yatak içinde mobilizasyon, oturma, oturmada denge eğitimi, el – kol kullanma, yatak dışına çıkma ve transfer aktiviteleri, ayağa kalkma, ayakta denge eğitimi, yürüme faaliyetlerini içeren robotik rehabilitasyon ile entegre edilmiş klasik rehabilitasyon, merdiven çıkma, ve günlük yaşam aktivitelerinin eğitimi şeklinde planlanır. Hastaların istemsiz kasılmalarını – spastisitesini azaltmak için Botoks enjeksiyonu, fonksiyonel düzeylerini artırmak için gerekli ortezlemeler yapılır.

Travmatik beyin hasarının fizik tedavi rehabilitasyonu, yoğun bir eğitim ve yeniden her şeyin gözden geçirilmesi demektir. Eğer her yönüyle hasta için oluşturulmuş bir fizik tedavi rehabilitasyon programına alınmazsa hasta ulaşabileceği performansın gerisinde kalır. Bilgisayarlı denge ve düşme önleme eğitimi, robotik rehabilitasyon ile yürüme eğitimi, robotik el kol eğitimi, el ince beceri eğitimi, iş uğraşı terapisi, konuşma – yutma terapisi beyin hasarlı hastalarda yaygın olarak kullanılan diğer fizik tedavi yöntemleridir.
Travmatik beyin hasarı sonrası en iyi tedavi konu üzerine yoğunlaşmış fizik tedavi rehabilitasyon kliniklerindeki nörorehabilitasyon – robotik rehabilitasyon merkezlerinde sağlanabilir.