İnme dünyada kalp hastalıkları ve kanserden sonra ölüme yol açan hastalıklar arasında üçüncü sırada yer alıyor. Beyne giden ya da beynin içindeki damarların tıkanması veya kanamasıyla meydana geliyor. Erken müdahale damar tıkanması veya beyin kanamasına bağlı inme tedavisinde büyük önem taşıyor. Oluşan beyin hasarına bağlı vücutta meydana gelebilecek fonksiyon kayıplarını en aza indirebilmek adına hastanın hayati tehlikeyi
atlatmasının hemen ardından fizik tedavi ve rehabilitasyona başlanması gerekiyor.

İnme, Felç ve Beyin Krizi nedir?

İnmeye bağlı oluşan vücuttaki fonksiyonel kayıplar felç olarak tanımlanır. Ülkemizde inme hastalığının adı halk arasında genellikle felç olarak kullanılır. Yaygın terimler olarak inme indi, felç indi, felç geldi veya felç geçirdi şeklinde tanımlanır. Buna ilave olarak inme hastalığı için beyin krizi kelimesi de sık kullanılır.
Türkiye özellikle fizik tedavi ve rehabilitasyon alanında dünyada da tercih edilen ülkeler arasında ilk sıralarda yer alıyor. Memorial Şişli Hastanesi Fizik Tedavi Rehabilitasyon Bölüm Başkanı Prof. Dr. Engin Çakar inme sonrası rehabilitasyon sürecinin önemi ve robotik rehabilitasyon hakkında bilgi verdi.

Hangi Yaş Grubu İnme Riski Altındadır?

İnme tedavisinde doğru zamanda ve etkin bir şekilde yapılan fizik tedavi ve rehabilitasyon süreci, inme geçirmiş kişideki hasarın çabuk giderilmesinde ve kalıcı felç gelişmesinin önlenmesinde belirleyici olmaktadır. İnme ve buna bağlı felç kesinlikle yaşlı hastalığı olarak düşünülmemelidir. İnme geçiren 100 hastanın 30’u 65 yaş altı gruba dahildir.
20-30 yaşında veya 42 yaşında da inme geçiren hasta bulunmaktadır. İnme çocuk yaşta bile görülebilen bir hastalıktır. Prof. Dr. Engin Çakar’ın tecrübesine göre 65 yaş altı nüfusun yoğunluğu dikkate alındığında genç yaşta inme görülen hasta sayısı ileri yaştakilerden az değildir. Özellikle son yıllarda artan hareketsiz yaşam tarzı, kötü beslenme, hipertansiyon, kalp ritim bozuklukları ve artmış stres nedeni ile genç yaşta inme ve sonucu felç tabloları
artmaktadır.
Başarılı bir inme felç tedavisi için bu konuda uzmanlaşmış fizik tedavi rehabilitasyon uzmanı kontrolündeki nörorehabilitasyon alanında uzmanlaşmış, robotik rehabilitasyon altyapısına sahip iyi bir fizik tedavi merkezi tüm gerekli tedavi olanaklarını sunması açısından uygun bir seçenek olacaktır. Türkiye, inme veya beyin hasarı kaynaklı felç tedavisinde gerek bilgi birikimi ve tecrübesi gerekse yüksek kalitedeki robotik rehabilitasyon altyapısına sahip olması ile hem Avrupa hem de Asya’da ön plana çıkmaktadır. Ulusal hastalar yanı sıra birçok yabancı ülkeden inme tedavisi, beyin hasarı tedavisi ve felç tedavisi için hastalar ve yakınları ülkemizi tercih etmektedir.

İnme Sonrası Ne Zaman Fizik Tedaviye Başlanmalı?

İnme de 2 adet acil dönem bulunmaktadır. Birinci dönem hastanın inme geçirmesi ve hastaneye götürülme sürecidir. İnmenin hasar bırakmadan atlatılabilmesi, hastaya acil tedavi seçenekleri sunulabilmesi için hastanın hastaneye çabuk ulaştırılması gerekmektedir. İlk 6 saat içinde hastaneye ulaşmak önemlidir. İkinci dönem, medikal durumun stabil olduğu dönemdir. Hastanın ilk birkaç gün içinde hızlıca fizik tedavi rehabilitasyon uygulamalarına başlatılması çok önemlidir. Böylelikle hastanın felç kalmasının önüne geçebilme şansı yakalanabilir. Hayati tehlikenin azaldığı fakat hızlı düzelmenin görülmediği durumda ise fizik tedavi ve rehabilitasyon süreci
çok önemlidir.
İnmeye bağlı felç geçiren hastanın nörolojik durumu stabil olduğunda, fizik tedavi açısından ilk olay anından sonra 24-48 saat içerisinde aktif mobilizasyon faaliyetlerine başlanmalıdır. Bu dönemde fizik tedavi ve rehabilitasyon kliniği tarafından yapılacak robotik rehabilitasyon – robotik fizik tedavi (robotik yatak, robotik yürüme ve el- kol robotik rehabilitasyonu) hastaya büyük katkı sağlamaktadır. İnme sonrası medikal durumu stabil olan hasta, ortalama 3 ila 7. günden sonra nöro-rehabilitasyon programına başlamak üzere fizik tedavi ve rehabilitasyon kliniğine transfer edilmelidir. Ülkemizde bir özel hastanede tam kapasiteli özelleşmiş “İnme ve Beyin Hasarı
Rehabilitasyon Merkezi” ilk defa Prof. Dr. Engin Çakar ve ekibi tarafından Memorial Şişli
Hastanesinde kurulmuştur.

Robotik Rehabilitasyon ve Nörorehabilitasyon Hangi Hastalıklar için Kullanılır?

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon ana branşı altında nörolojik hastalıkların rehabilitasyonu ile ilgilenen alt branşa nörorehabilitasyon denir. Robotik cihazların kullanılması ile yapılan uygulamalara robotik rehabilitasyon veya robotik fizik tedavi denmektedir. Robotik rehabilitasyon beyin kanması veya beyin damar tıkanıklığına bağlı inme – felç tedavisi yanısıra beyin ve omurilik hasarları, Parkinson hastalığı, Multipl Skleroz, Guillain Barre hastalığı, beyin tümörü ameliyatı sonrası gibi sinir hastalıkları, ortopedik rahatsızlıklar, multi-travmaya bağlı çoklu yaralanma gibi hastalıklara bağlı hareket kaybı olan birçok hastalık ve problemde kullanılmaktadır. Örneğin beyin tümörü ameliyatı sonrası yoğun bakım süreçleri sırasındaki hareketsizlik ve tümörün beyinde etkilediği yere bağlı olarak hastalarda kısmi felç ve sonuçta el kol fonksiyon kayıpları, oturma, yürüme, konuşma, yutma kabiliyetinde kayıplar oluşabilmektedir. Bu hastalarda da aynı şekilde inme- felç tedavisindeki gibi fizik tedavi egzersizleri, elektroterapi, yutma terapisi, konuşma terapisi ve robotik fizik tedavi yöntemleri kullanılarak normal hayata döndürme çalışmaları
yapılabilmektedir. Yoğun olarak beyin kanması ve damar tıkanıklığına bağlı inme tedavisi, travmatik beyin hasarı ve felç tedavisi ile uğraşan Prof. Dr. Engin Çakar liderliğindeki ekip sahip oldukları tecrübe ve robotik fizik tedavi alt yapısı ile aynı zamanda omurilik yaralanması, Guillain Barre hastalığı, Parkinson hastalığı, transvers miyelit, kas hastalıkları, multi-travmaya bağlı fonksiyon kayıpları gibi birçok nörolojik ve ortopedik hastalığın da tedavisini
sürdürmektedir.

İnme Sonrası İyileşme Sürecinin Yönetimi

İnsan beyninde “KULLAN YA DA KAYBET” prensibi vardır. Kullanıldığında çabuk gelişen özellikler kullanılmadığında da hızlıca kaybedilebilmektedir. Örneğin inme sonrası hasta uyandığı zaman sağ kolunu kullanamıyorsa birkaç denemeden sonra beyin işin kolayını seçmeyi tercih etmektedir. Eğer hızlıca fizik tedavi ve rehabilitasyon programına başlanmazsa beyin yavaş yavaş sağ elin kabiliyetini kaybederken, sol elin kabiliyetini arttırmaktadır. Bu da sağ eli iyice körelterek kalıcı felç gelişmesine sebep olabilir. Bunun olmaması için bu dönemi
iyi yönetmek gerekmektedir. Burada inmeden dolayı kaybedilen hücreler, bir de etkilenen ama daha kendine gelememiş hücreler bulunmaktadır. İşte bu hücrelere hemen kendini toparlama sinyali göndermek ve bir de etrafta uyuyan ve yeni görev olduğunda bunları öğrenecek kök hücreleri uyandırmak gerekmektedir.

Doğru Zamanda Rehabilitasyona Başlamanın Önemi

Özellikle beyin hasarı, beyin ödemi, beyin kanaması, beyin damar tıkanıklığı sonrası kısmi felç, tam felç olmuş hastalar yoğun bakım sonrası çok yoğun bir fizik tedavi rehabilitasyon programına ihtiyaç duymaktadır. Burada önemli olan nokta doğru hastayla, doğru zamanda rehabilitasyona başlayabilmektir. Erken dönemde yatarak kapsamlı fizik tedavi önemlidir. Kapsamlı nörorehabilitasyon uygulayabilecek tam donanımlı bir fizik tedavi merkezi seçmek önemlidir. Yataklı ve ayaktan uygulanacak fizik tedavi programı profesyonel bir ekip tarafından uygulanmalıdır. Burada tam bir ekip çalışması gerekir. Kapsamlı nörorehabilitasyon ekibi fizik tedavi rehabilitasyon uzmanı hekim, fizyoterapist, ergoterapist, iş uğraşı terapisti, yutma terapisti, dil ve konuşma terapisti, fizik tedavi teknikeri, psikolog içeren kalabalık bir gruptan oluşur. Hastanın tüm ihtiyaçlarına cevap verebilmek için erken
dönem fizik tedavi merkezinin her tıp branşının bulunduğu bir hastane kompleksinin içinde olması tercih nedeni olmalıdır. Çünkü erken dönem inme- felç tedavisinde hastanın taşıdığı riskler nedeni ile her an diğer branşlara ihtiyaç duyulabilmektedir.

İnme felç tedavisinde fizik tedavi merkezinin robotik rehabilitasyon alt yapısına sahip olması hastanın göreceği faydayı arttırmaktadır. İnme tedavisinde hastanın kalıcı felç kalmasını önleme ve başarılı bir tedavi yürütülmesinde robotik fizik tedavinin katkısı büyüktür. Felç tedavisinde robotik yatak ile pasif yürüme, yürüme robotu ile pasif, aktif
yardımlı ve aktif doğru yürüme ve el kol robotu ile erken dönemde el ve kolun doğru kullanılmasının yeniden öğrenilmesi mümkün olabilmektedir. Robotik yatak denen sistemle hasta yavaş yavaş dikleştirilirken pasif olarak da yürümesi sağlanmaktadır. Erken dönem tedavisi için robotik yatak dik durmayı hatırlatmakta ve pasif yürüme ile ayaklardan beyine uyarı göndermek için kullanılmaktadır. Gerekli görülen durumlarda ilgili kaslara elektrik simülasyonu verilerek hastanın verdiği basınca göre yükü artırılarak tekrardan yürümesi hatırlatılmaya çalışılmaktadır. Hasta burada başarı sağlamaya başlayıp gövdesini dik tutmaya başladığında bir sonraki aşamaya geçilmektedir. Hasta gövdesini dik tutmaya başladığında 2 farklı sistem devreye girmektedir. Bunlardan ilki aktif yardımlı yürüme robotudur. Sanal gerçeklik entegrasyonu bulunan bu cihazlarda hastanın avatarı ekranda görünür, oyunlarla hastanın performansı izlenir, hasta rahat hareket edebildikçe robotun desteği azaltılmaktadır. El kol robotu ile felç tedavisinde ise yine robot öncelikle pasif hareket için kullanılırken ilerleyen evrelerde ise hastanın yapamadığı hareketi tamamlaması için kullanılır. Hastanın motivasyonunu arttırmak için sanal gerçeklikle entegre edilmiştir ve hasta çeşitli oyunlar oynayarak felç tedavi edilmeye çalışılır. İnme tedavisinde bu uygulamaların başarısı hastanın yaşına, aldığı hasara ve motivasyonuna göre değişmektedir. Diğer her tedavide olduğu gibi hastanın ailesinden ve çevresinden aldığı destekte çok önemlidir.